و به وقت دچارشدن به مرض و درد به طبيب و دوا مراجعه مىكردند و به هنگام حمله دشمن دست به دفاع و جهاد مقدّس مىبردند و در راه احقاق حق خود و اهل و عيال و ملّتشان از هيچ فعّاليّتى بازنمىايستادند و اين همه نه اين كه با توكل منافات نداشت بلكه اعتمادشان در تمام امور به حضرت حق بود و آن عين توكل بود و در عين حال آن بزرگواران و همچنين ائمه طاهرين عليهم السلام در رأس تمام متوكّلان عالم بودند . عبارات و جملات و گفته‌هاى صوفيان و درويشان خارج از راه را در باب توكّل كه در كتب عرفانى اهل سنت و بعضى از كتب خاصه به نقل از آنان آمده رها كنيد كه قسمت عمده‌اى از آن گفته‌ها محصول خيالات و اوهام و ضد آيات و روايات است . كار و كوشش براساس دستور و هماهنگ با قوانين حق و به شرط رعايت حلال و حرام در تمام امور حيات اعم از امر اقتصادى در ابعاد دامدارى و كشاورزى و صنعت و تجارت و امر سياسى اعم از اجرايى و قضايى و وضع قانون و امر علمى اعم از علم اديان و علم ابدان واجب است و براى به نتيجه رسيدن تمام اين امور اعتماد و توكل بر حضرت دوست اوجب كه اين است توكّل و توكل را جز اين معنا نيست ، معنا كردن توكّل به غير اين معنى تنبلى و سستى و عافيت‌طلبى و فرار از مسؤوليت است نه توكّل كه توكّل حالتى است ايمانى و روحى و قلبى كه در تمام امور انسان را از كفر و شرك و افتادن به چاه گناه و معصيت و ذلت و دنائت حفظ مىكند . آرى ، اين عالم و اين جهان براساس نظام علت و معلول و سبب و اسباب قرار داده شده و بدون اتّصال به سبب و اسباب رسيدن به مسبّب و مسبّبات محال است ، چيزى كه هست در اين زمينه بايد به دو چيز با تمام وجود توجّه داشت كه